Rajmund Pietrasik: Co z tym kwietniem 1934 roku?

Kwiecień to miesiąc, w którym świętujemy rocznicę założenia Obozu Narodowo-Radykalnego – organizacji wielu nam bardzo drogiej i stanowiącej nieodłączny element własnego życia, aktywności społecznej i pracy dla Polski czy narodu polskiego. To również od strony personalnej wiele nowych doświadczeń, wspomnień, ale także niemało trudności i wyzwań. Od strony zaś społecznej mówimy o strukturze, która od wielu lat jest kłodą u nogi demoliberalnego systemu. Popłoch i oburzenie jakie wywołuje wśród współczesnych “elit” i ludzi “postępowych” symbol falangi na zielonym tle jest jednym z dowodów na to, że droga narodowego radykalizmu jest słuszną ścieżką oporu wobec współczesnego zła. Na skutek różnych czynników wewnętrznych jak i zewnętrznych, raz jest u nas lepiej, raz gorzej. Nie zmienia to jednak faktu, że nasza praca nie ustaje, a walka o wielką Polskę jest dla nas priorytetem, do którego staramy się dostosować współczesne nam warunki i realia. Cokolwiek by się nie stało, czy by nas miano formalnie zdelegalizować czy też nie, od 1934 roku mówimy tym samym głosem: byliśmy, jesteśmy, będziemy!

No właśnie, od 88 lat jesteśmy i trwamy dalej. Rocznica założenia naszych struktur jest dobrym czasem na krótkie przypomnienie sobie, dlaczego i w jakich warunkach została powołana nasza Organizacja. Więc co z tym kwietniem 1934 roku?
Lata 30. XX wieku w Polsce to czas dość intensywnej walki politycznej. Sama polityka nie toczyła się już tak demokratycznym torem jak przed przewrotem piłsudczykowskim w 1926, ale nie brakowało politycznych skandali, zadym oraz strajków na ulicach jak i również działań nacjonalistycznej opozycji wobec rządów sanacji. Dość powiedzieć, że właśnie od lipca 1934 swoją “działalność” rozpoczęło “Miejsce Odosobnienia w Berezie Kartuskiej”. Nic innego jak sanacyjny obóz dla więźniów politycznych, w którym nie brakowało gnębionych przedstawicieli polskiego środowiska narodowego. Również sama działalność narodowa, czy to pod kątem politycznym, czy społecznym, po przewrocie majowym była mocno utrudniona czy wręcz zwalczana, również siłą.

Okres lat 30. XX wieku przynosi pewne zmiany mentalne i pokoleniowe wśród szeroko pojętej polskiej sceny narodowej. Koncepcje umiarkowane, demokratyczne zostają odrzucone przez znaczną część młodych i ideowych działaczy. Tyczy się to nie tylko Stronnictwa Narodowego, ale również ogólnych tendencji mentalnych wśród młodszego pokolenia polskich nacjonalistów. Nie bez znaczenia były tu także wpływy z innych krajów, gdzie ruchy nacjonalistyczne, narodowo-radykalne przybierały charakter znacznie bardziej autorytarny i mniej rozmyty ideologicznie niż większość ówczesnych Polsce grup narodowców. Postawę umiarkowaną, znacznie bardziej ugodową i wyczekującą względem otaczającej ich rzeczywistości przyjmowali działacze z pokolenia Romana Dmowskiego skupieni głównie wokół struktur Stronnictwa Narodowego, ale i Obozu Wielkiej Polski. Wpływ na to miała z pewnością ich młodość, gdyż przyszło im żyć w czasach pozytywizmu i mentalność tamtej epoko wpływała na ich późniejsze, zachowawcze postawy. Ludzie urodzeni już w XX wieku widzieli sprawy społeczno-polityczne zgoła inaczej. Nie bez znaczenia jest tu oczywiście kwestia młodości jako takiej, która zazwyczaj z natury cechuje się większym radykalizmem, ale też i mniejszym rozsądkiem niż późniejsze etapy życia, jednak sam klimat polityczny również miał na to niemały wpływ.

Skoro mowa o “młodych”, bo to przecież właśnie od nich powstał Obóz Narodowo-Radykalny, nie można nie wspomnieć o kwestii studenckiej. Miała ona kluczową rolę w funkcjonowaniu i rozwoju organizacji. Niestety trudno nam to sobie dziś wyobrazić, ale w pewnym uproszczeniu, w II RP uniwersytety w Polsce były “nasze”. Nie chodzi tu oczywiście bezpośrednio o władze uczelni, zwłaszcza po roku 1926 zmieniało się to na niekorzyść sprawy narodowej, ale mowa o tendencjach i nastrojach pośród polskich studentów. Dwudziestolecie międzywojenne to czas, gdzie przy pewnym uproszczeniu i uogólnieniu można powiedzieć, że na polskich uniwersytetach narodowcy wiedli jak nie rolę wiodącą, to przynajmniej jedną z najważniejszych. Młodzi, obserwując zmiany polityczne zachodzące za rządów sanacji, coraz bardziej buntowali się wobec przestarzałych, nieskutecznych i demokratycznych metod walki o sprawę narodową prezentowanych przez “starych” endeków. Jednak oba pokolenia działaczy narodowych nie dzieliły jedynie kwestie czysto organizacyjne czy metodyczne wobec pracy. Kością niezgody była również kwestia polskiej gospodarki. “Starzy” działacze Stronnictwa Narodowego na ogół mieli poglądy gospodarcze dużo bardziej zachowawcze niż “młodzi”. Stało się to pewnym społecznym zagrożeniem dla sprawy narodowej, gdy na początku lat 30. XX wieku Polskę zaczął dosięgać kryzys gospodarczy. Młodzi działacze obawiali się, że dotknięty ubóstwem wiejski lud oraz miejski proletariat, będzie bardzo podatny na agitację komunistyczną, jeśli nacjonaliści nie wezmą się w sposób radykalny za walkę o poprawę losu uboższych warstw narodu. Punktem kulminacyjnym w zarzewiu konfliktu międzypokoleniowego było rozwiązanie Obozu Wielkiej Polski w roku 1933 przez władze sanacyjne. W konsekwencji tego młode pokolenie narodowców trafiło do struktur Stronnictwa Narodowego, gdzie władzę i prym wiedli “starzy”. Do szczególnego wrzenia ideowo – organizacyjnego doszło w warszawskich strukturach, gdzie “młodzi” domagali się usunięcia ze stanowiska szefa sekcji młodych SN Tadeusza Bieleckiego. Szukano również poparcia dla “młodych” postulatów u Romana Dmowskiego, jednak nie przyniosło to oczekiwanych rezultatów. Rozłam w SN wisiał w powietrzu. Momentem kulminacyjnym dla powstania naszej Organizacji było usunięcie ze struktur SN Henryka Rossmana, Jan Mosdorfa i Mieczysława Prószyńskiego nieformalnych przywódców „młodych” w Warszawie, z zajmowanych w strukturach SN stanowisk. Wydarzyło się to w marcu 1934 roku. W piśmie „Awangarda Państwa Narodowego” z maja 1934 młodzi narodowcy napisali, że „starzy” bronią demokracji i są liberałami.

Deklaracja ideowa Obozu Narodowo-Radykalnego wyszła na światło dzienne 14 kwietnia 1934. Została podpisana w gmachu Politechniki Warszawskiej. Rozłam w środowisku narodowym w Polsce stał się faktem. Dokument ukazał się w piśmie “ABC” oraz tygodniku “Sztafeta”. Treścią deklaracji były wszystkie kwestie i postulaty, które zdaniem “młodych” zostały przez “starych” zaniedbane, odrzucone czy błędnie rozumiane. Celem ONR była kontynuacja dziedzictwa OWP oraz jawne zerwanie z demokratyzmem i endecką zachowawczością w kwestiach społecznych i gospodarczych. Mówiono wprost o budowaniu zasad społecznych na nauczaniu Kościoła katolickiego, a w kwestii gospodarczej zapowiadano walkę z kapitalizmem i pomijaniem walki o poprawę bytu uboższych warstw narodu. Obóz Narodowo – Radykalny miał być organizacją, która naprawdę mogła połączyć bogatego z biednym, młodego ze starym w przejrzystej i nierozmytej walce o wielką, katolicką i solidarną społecznie Polskę. Dużą rolę w kształtowaniu się poglądu młodych na gospodarkę miały dwie papieskie encykliki społeczne. “Rerum Novarum” Leona XIII z 1891 roku oraz jej kontynuacja w “Quadragesimo anno” Piusa XI z 1931 roku. Pod ich wpływem oraz wniosków z otaczającej ich ówcześnie polskiej rzeczywistości nastąpiło nie tylko wyraźne odrzucenie komunizmu, ale również kapitalizmu. Zgodnie z zapisem deklaracji z roku 1934 własność prywatna ma pełnić “funkcję społeczną”, a nie być źródłem wyzysku i ucisku posiadaczy nad polskim ludem. Duży nacisk był również na dążenia do możliwie jak największej niezależności gospodarczej Polski od innych państw oraz pracy na rzecz samowystarczalności Rzeczypospolitej. W kwestiach społecznych odrzucona została demokracja na rzecz “hierarchicznego ustroju narodu” w modelu autorytarnym. Koniec założycielskiego dokumentu zapowiada nieustępliwą walkę z organizacjami komunistycznymi, kapitalistycznymi i masońskimi. Dużą rolę widziano również w “Państwie Polskim jako organizacji zbrojnej narodu”. Walka o wzbudzenie w narodzie polskim ducha ofiarności, oddania Polsce i w razie potrzeby zwartego stania w obronie ojczyzny były ważnym zadaniem stawianym sobie przez ONR. Niecały miesiąc później, dokładnie w święto Konstytucji 3 maja, ONR przemaszerował ulicami Warszawy w liczbie około 2,5 tysiąca członków. Radykalizm, ideowość i zaangażowanie działaczy w sprawę narodową budziło duże obawy w kręgach sanacyjnych władz. Już wtedy nasza Organizacja do tego stopnia była “kulą u nogi” rządzących, że działacze ONR zostali fałszywie oskarżeni o zabójstwo ministra spraw wewnętrznych Bronisława Pierackiego. Polityk zginął z rąk ukraińskich szowinistów z OUN, lecz całe wydarzenie zostało wykorzystane jako pretekst do rozpoczęcia delegalizacji naszej Organizacji. Choć powodów szukano dużo więcej. Nie bez znaczenia były tu starcia uliczne z czerwonymi bojówkami. Władze sanacyjne dopięły swego i 10 lipca 1934 roku Obóz Narodowo-Radykalny został oficjalnie zdelegalizowany. Kilka dni wcześniej wielu działaczy ONR trafiło do Miejsca Odosobnienia w Berezie Kartuskiej, gdzie byli bici i maltretowani. Rok 1935 przyniesie rozpad struktur Obozu Narodowo-Radykalnego na ONR ABC oraz Ruch Narodowo-Radykalny Falanga, ale to już historia na inny artykuł.

Również dzisiaj dostrzegamy wiele problemów trapiących Polskę i Polaków. Co więcej, współczesne warunki działalności i pracy w środowisku narodowym są zgoła inne, wręcz trudniejsze niż 88 lat temu. Jednak każde czasy, każdy okres ma swoje wady i zalety, jeśli chodzi o działalność. Nie poddawajmy się zwątpieniu i zniechęceniu w sprawę, nawet jeśli wiele rzeczy jest przeciwko nam. Narodowy radykalizm był i zawsze będzie tym płomieniem, który ma rozpalać polskie serca do walki, do wiary, nadziei i miłości. Pamiętajmy o tym, że za kilkadziesiąt lat zapewne również i o nas ktoś wspomni w kilku słowach oraz całokształt naszej działalności zostanie poddany ocenie z perspektywy czasu. Wykorzystajmy najlepiej jak potrafimy ten czas i miejsce, w którym postawił nas Pan Bóg. Idziemy w sztafecie pokoleń, z dumą niosąc sztandary Obozu Narodowo-Radykalnego wiedząc, gdzie i w jakim celu idziemy. Naszym celem wielka Polska. Na zakończenie przeczytajmy ostatni fragment Deklaracji Ideowej ONR z 1934 roku: Obóz Narodowo-Radykalny przystępuje do pracy z głęboką wiarą, że program jego skupi pod sztandarami narodowo-radykalnymi całe młode pokolenie polskie, a jego praca i walka doprowadzi do wywołania wielkiego ruchu i urzeczywistnienia idei Wielkiej Polski.

Źródło: https://dzienniknarodowy.pl/14-kwietnia-1934-r-podpisanie-klaracji-ideowej-onr-wideo/

Rajmund Pietrasik

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *